czyściec kosmaty

Fot. Piotr Chmielewski

Nazwa polska: czyściec kosmaty

Nazwa łacińska: Stachys germanica L.

Rodzina: Lamiaceae – jasnotowate

 

Status i ochrona prawna:

Kategoria zagrożenia na Lubelszczyźnie: VU

Rys. Marta Sapko

Morfologia i biologia

Dwuletnia roślina wykształcająca w pierwszym roku różyczkę liściową i łodygę podziemną, a w następnym pędy kwiatostanowe dochodzące do 100 cm wysokości, pojedyncze i silnie owłosione. Liście zwężające się i zmniejszające w górę łodygi. Dolne eliptycznie jajowate, górne – eliptycznolancetowate. Kwiaty długości do 18 mm, zebrane w nibyokółki. Kielich rurkowaty, owłosiony, korona purpurowa. Kwitnienie w czerwcu i lipcu. Gatunek owadopylny, rozmnażający się przez nasiona (Cwener, Sudnik-Wójcikowska 2012).

Siedlisko

Rośnie na suchych zboczach, w muraw kserotermicznych, w zaroślach, na skrajach lasów i w miejscach ruderalnych, najczęściej na podłożu wapiennym.

 

Rozmieszczenie geograficzne

Roślina o zasięgu środkowoeuropejsko-śródziemnomorsko-irano-turańskim (Zając, Zając 2009).  Występuje od Półwyspu Iberyjskiego, przez Azję Mniejsza po Morze Kaspijskie. 

 

Występowanie w Polsce i na Lubelszczyźnie

W Polsce występuje rzadko, głównie na Śląsku, w Wielkopolsce, na Wyżynie Małopolskiej i Lubelskiej (Cwener, Sudnik-Wójcikowska 2012). W woj. lubelskim podawany z kilkudziesięciu stanowisk. W ostatnich latach stwierdzonyW Obniżeniu Dubieńskim (Teosin), na Działach Grabowieckich (Teresin, Janówka, Tuczępy, Żmudź), w Małopolskim Przełomie Wisły (Mięćmierz, Janowiec), w Padole Zamojskim (w Guzówce k. Turobina) i na Roztoczu Środkowym (Tarnawatka). Gatunek wyginął w sąsiedztwie rezerwatu “Łabunie”.

 

Liczebność populacji

Najobfitsza populacje  (Tarnawatka, Janowiec, Teosin) liczą po kilkadziesiąt, nawet po kilkaset osobników, pozostałe niekiedy po kilka, kilkanaście roślin.

 

Zagrożenia i wskazania ochronne

Stanowiskom zagrażają procesy sukcesji naturalnej. Niektóre płaty muraw są zalesiane lub zaorywane.

Opracował: Wiaczesław Michalczuk

 

Źródła informacji

Informacje ustne od:

Anna Cwener

 

Dane publikowane

Cwener A., Sudnik-Wójcikowska B. 2012. Flora Polski: Rośliny kserotermiczne. Multico Oficyna Wydawnicza.