Nazwa polska: goryczuszka orzęsiona
Nazwa łacińska: Gentianella ciliata (L.) Borkh. / Gentianopsis ciliata (L.) Ma
Rodzina: Gentianaceae – goryczkowate
Status i ochrona prawna:
Kategoria zagrożenia na Lubelszczyźnie: VU
Ochrona prawna: ochrona ścisła
 |
Morfologia i biologia Dwuletnia roślina wysokości do 30 cm, z kłączem tworzącym nitkowate rozłogi. Łodyga czterokanciasta, czasami rozgałęziona, w całości ulistniona. Dolne liście łopatkowate, górne lancetowate, całobrzegie, lśniące. Kwiaty czterokrotne, duże, najczęściej pojedynczo rzadziej po kilka w kątach liści na szczycie łodygi. Płatki korony fioletowoniebieskie, niekiedy białe, o rozpostartych, charakterystycznie orzęsionych brzegach łatek (stąd nazwa gatunku). Kielich rurkowaty, dłuższy od wolnej części płatków korony, złożony z czterech zrosłych działek zakończonych ostrymi ząbkami. Kwitnienie od sierpnia do pierwszych przymrozków w październiku/listopadzie. Owocem jest torebka (Piękoś-Mirkowa, Mirek 2006). |
|
Siedlisko Rośnie w murawach kserotermicznych i mezokserotermicznych lub na suchych pastwiskach na podłożu wapiennym. Czasami obserwowana na obrzeżach ciepłolubnych dąbrów. Jest gatunkiem charakterystycznym muraw kserotermicznych z klasy Festuco-Brometea.
Rozmieszczenie geograficzne Gatunek środkowoeuropejski, spotykany od środkowej i południowej Europy po Kaukaz (Piękoś-Mirkowa, Mirek 2006, Zając, Zając 2009).
Występowanie w Polsce i na Lubelszczyźnie W Polsce gatunek spotykany przeważnie w górach i na pogórzu oraz w pasie południowych wyżyn. Przez Polskę przebiega północna granica jego zasięgu. W woj. lubelskim podawany z kilkunastu stanowisk. m.in.: Krzczonowa, Broczówki, Udrycz, Łabuń, Stawskiej Góry, Kol. Żółtańce, Dobrego i Frampola. Obecnie obserwowany na Roztoczu Środkowym (okolice Kosobud, Żurawnicy, Krasnobrodu i Bliżowa oraz Kątów II) i Wyżynie Lubelskiej (okolice Wysokiego, Draganów, Guzówki i Kol. Nowy Dwór). Liczebność populacji Populacje liczą najczęściej od kilku do kilkunastu osobników.
Zagrożenia i wskazania ochronne Stanowiskom zagraża zalesianie muraw (Kol. Nowy Dwór, Bliżów), sukcesja naturalna (Żurawnica) oraz zaorywanie (Dragany) i prace ziemne (renowacja wyciągu narciarskiego na Górze Chełm w Krasnobrodzie). Aktualnie żadne ze stanowisk nie jest objęte ochroną prawną.
|
 |
Źródła informacji
Informacje ustne od:
Wiaczesław Michalczuk
Marta Lipiec
Bogusław Radliński
Dane publikowane
Piękoś-Mirkowa H., Mirek Z. 2006. Flora Polski. Rośliny Chronione. Multico Oficyna Wydawnicza. Warszawa.
Mitka J. 2008. Aconitum moldavicum Hacq. (Ranunculaceae) and its hybrids in the Carpathians and adjacent areas. Roczn. Bieszczadzkie 16: 233-252.
Mitka J. 2014. Tojad mołdawski Aconitum moldavicum Hacq. (W:) Kaźmierczakowa R., Zarzycki K., Mirek Z. (red.) Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Kraków, s. 159-161.
Zając M., Zając A. 2009. Elementy geograficzne rodzimej flory Polski. Nakł. Prac. Chorologii Komputerowej Inst. Botaniki UJ, Kraków.
