kaldezja dziewięciornikowata

 

Nazwa polska: kaldezja dziewięciornikowata    

Nazwa łacińska: Caldesia parnassifolia (L.) PARL.

Rodzina:  Alismataceae Vent. – żabieńcowate

 

Status i ochrona prawna:

Kategoria zagrożenia na Lubelszczyźnie: CR

Kategoria zagrożenia w Polsce: CR

Kategoria zagrożenia w Europie: NT

Kategoria zagrożenia na Świecie: LC

Dyrektywa siedliskowa (jeśli, to który załącznik) Załącznik II

Konwencja berneńska +

Ochrona prawna: ścisła

Rys. Marta Sapko

Morfologia i biologia

Wieloletnia roślina wodna, zakorzeniająca się w dnie o pływających liściach. Jej liście dorastają do 5 cm długości, są owalne, sercowate u nasady, ostro zakończone, z charakterystycznymi łukowatymi nerwami. Pędy kwiatostanowe wyrastają nad powierzchnię wody, na ich szczycie rosną, zebrane po 3 w okółkach, niewielkie białe kwiaty. Kwitnie od połowy czerwca do końca sierpnia. Owocem są orzeszki rozsiewane przez wodę i ptaki. Późnym latem w miejsce kwiatów wykształcają się pąki wegetatywne (turiony).

Siedlisko

Kaldezja najczęściej rośnie przy brzegach mezo – i eutroficznych zbiorników wodnych w zbiorowiskach ze związku Nymphaeion. Przeważnie zajmuje miejsca o głębokości wody do 1 m. Wytrzymuje znaczne wahania poziomu wody, a nawet okresowe przesuszenie.

Rozmieszczenie geograficzne

Jest to gatunek kosmopolityczny, występujący na rozproszonych stanowiskach w Europie, Azji i Afryce. W Europie znany jest jedynie z kilkudziesięciu stanowisk (Kamiński 2015).

Występowanie w Polsce i na Lubelszczyźnie

W Polsce podawano go z kilku historycznych stanowisk: z okolic Stargardu Szczecińskiego, z jeziora Brzeziniec koło Bydgoszczy, Jeziora Góreckiego koło Poznania, z okolic Czarnkowa, Zamościa oraz istniejącego obecnie w jeziorze Nietopersko na Pojezierzu Lubuskim (Kamiński 2014). Na Lubelszczyźnie odnaleziono w 2015 roku stanowisko kaldezji w jeziorze Uściwierz na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim.

Liczebność populacji

W Jeziorze Uściwierz kaldezja rośnie w pasie szuwaru trzcinowego, zajmuje nadbrzeżną strefę od odsłoniętego dna po litoral, do głębokości ok. 0,5 m. Wchodzi w skład zbiorowisk wodnych, przejściowych między wodnymi i szuwarowymi. Liczebność populacji szacowana jest na ponad tysiąc osobników.

Zagrożenia i wskazania ochronne

Głównym zagrożeniem dla kaldezji dziewięciornikowatej na stanowisku w Jeziorze Uściwierz jest ekspansja roślinności szuwarowej zwłaszcza trzciny pospolitej Phragmites australis. Kaldezja rośnie w miejscach, gdzie zwarcie roślinności szuwarowej jest niewielkie, nie występuje w zwartym szuwarze trzciny pospolitej. W celu zachowania gatunku na stanowisku może być konieczne usuwanie trzciny. Działania takie mogą być podejmowane także dla zwiększenia powierzchni siedliska odpowiedniego dla wzrostu kaldezji.  

 

Źródła informacji

Dane publikowane:

Kamiński R. 2014. Kaldezja dziewięciornikowata Caldesia parnassifolia (L.) Parl. w: Kaźmierczakowa R., Zarzycki K., Mirek Z. (red.) Polska Czerwona księga roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe, IOP PAN Kraków,  s.  562-564.

Cwener A., Krawczyk R., Michalczuk W. 2016. Nowe stanowisko Caldesia parnassifolia (Alismataceae) w Polsce, Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica 23(1):165-169