kosatka kielichowa

Nazwa polska: kosatka kielichowa 

Nazwa łacińska: Tofieldia calyculata

Rodzina: Tofieldiaceae – kosatkowate / Liliaceae – liliowate

 

Status i ochrona prawna:

Kategoria zagrożenia na Lubelszczyźnie: VU

Kategoria zagrożenia w Polsce: PCZL – NT (bliski zagrożenia)

Ochrona prawna: ochrona ścisła

Rys. Marta Sapko

Morfologia i biologia

Bylina z wzniesioną, sztywną łodygą wraz z kwiatostanem dorastającą 10–40 cm wysokości. Pod ziemią wytwarza skośne kłącze. Liście odziomkowe równowąskie, mieczykowate, szerokości 2–5 mm, wyrastające w dwóch szeregach, nagie. Liście łodygowe szersze i krótsze. Kwiaty zebrane w gęsty główkowaty lub kłosokształtny kwiatostan, długi do ok.4 cm, czasami (rzadko)  wiechowato rozgałęziający się. Kwiaty na krótkich szypułkach wyrastających z kątów lancetowatych podsadek. U nasady kwiatka występuje mały 3-klapowy podkwiatek. Działki okwiatu żółtozielone lub białożółtawe, słupek o 3 szyjkach. Owocem jest torebka.

Kwitnie w czerwcu i lipcu. Często występuje w skupiskach od kilkunastu do kilkudziesięciu kęp.

 

Siedlisko

Na niżu, kosatka kielichowa występuje na podmokłych łąkach i torfowiskach. W Tatrach występuje aż po piętro halne. Jest wapieniolubna, rośnie na glebach eutroficznych powstałych z wietrzenia skał węglanowych. Gatunek charakterystyczny dla żyznych niskoturzycowych torfowisk niskich Caricetalia davallianae.

 

Rozmieszczenie geograficzne

Gatunek środkowoeuropejski (Zając, Zając 2009). Występuje od Półwyspu Iberyjskiego po europejską, centralna część Rosji.  Jest też uprawiana w wielu krajach świata.

 

Występowanie w Polsce i na Lubelszczyźnie

Występuje w rozproszeniu na terenie całego kraju, głównie w pasie Karpat, a także na niżu: w Wielkopolsce, na Nizinie Śląskiej, Wyżynie Małopolskiej i Lubelskiej, na Kujawach oraz w północno-wschodniej części kraju.

Na Lubelszczyźnie znana w przeszłości z kilkudziesięciu stanowisk. Obecnie podawana z terenu Poleskiego Parku Narodowego, torfowisk w dolinach Siniochy, Sieniochy i Łabuńki, Skomoroch Małych oraz zboczy doliny Wisły w okolicach Mięćmierza i rezerwatu Skarpa Dobrska. 

Liczebność populacji

 W ostatnich dziesięcioleciach w skali kraju obserwuje się spadek liczby stanowisk. Na Lubelszczyźnie populacje liczą od kilkuset osobników na torfowiskach w dolinie Sieniochy, kilkudziesięciu w okolicach Mięćmierza, po kilka osobników w Skomorochach Małych i w rezerwacie Skarpa Dobrska.

 

Zagrożenia i wskazania ochronne

Jej stanowiska na niżu są zagrożone przede wszystkim z powodu zaniku siedlisk na skutek zmian stosunków wodnych i osuszania torfowisk. Do zaniku siedlisk prowadzą także zmiany sukcesyjne zachodzące na nieużytkowanych (nie koszonych) torfowiskach, brak ekstensywnego użytkowania prowadzi do ekspansji trzciny pospolitej, a w późniejszym stadium do zarastania torfowiska wierzbami. Niekiedy przesuszone wilgotne łąki i torfowiska są zaorywane i zamieniane na pola uprawne.  W celu zachowania gatunku na jego stanowiskach należałoby wykonywać zabiegi ochrony czynnej.

Opracował: Wiaczesław Michalczuk

 

Źródła informacji

Informacje ustne od:

Joanna Szkuat, Małgorzata Sosik, Katarzyna Rybak

 

Dane publikowane

Rozporządzenie Ministra Środowiska, 2014 — z dnia 9 października 2014r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
Kaźmierczakowa R. (red.) et al., 2016 — Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych
Zając, A., Zając, M. (Eds.), 2001 — Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. – Distribution Atlas of Vascular Plants in Poland.
Matuszkiewicz W., 2001 — Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski

Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006