kosatka kielichowa

Nazwa polska: kosatka kielichowa 

Nazwa łacińska: Tofieldia calyculata

Rodzina: Tofieldiaceae – kosatkowate / Liliaceae – liliowate

 

Status i ochrona prawna:

Kategoria zagrożenia na Lubelszczyźnie: VU

Kategoria zagrożenia w Polsce: PCZL – NT (bliski zagrożenia)

Ochrona prawna: ochrona ścisła

Rys. Marta Sapko

Morfologia i biologia

Bylina ze skośnym kłączem i z wzniesioną, sztywną łodygą o wysokości (wraz z kwiatostanem) 10–40 cm. Pod ziemią wytwarza skośne kłącze. Liście odziomkowe równowąskie, mieczykowate, szerokości 2–5 mm, wyrastające w dwóch szeregach, nagie. Liście łodygowe szersze i krótsze. Kwiaty zebrane w gęsty główkowaty lub kłosokształtny kwiatostan, długi do ok.4 cm. Czasami (rzadko) kwiatostan wiechowato rozgałęzia się. Kwiaty wyrastają na krótkich szypułkach z kątów lancetowatego kształtu podsadek. U nasady kwiatka występuje mały 3-klapowy podkwiatek. Kwiaty mają żółtozielone lub białożółtawe działki okwiatu i słupek o 3 szyjkach. Owocem jest torebka.

Kwitnie w czerwcu i lipcu. Często występuje w zbiorowiskach od kilkunastu do kilkudziesięciu kęp.

 

Siedlisko

Na niżu, kosatka kielichowa występuje na podmokłych łąkach i torfowiskach. W Tatrach występuje aż po piętro halne. Jest wapieniolubna, rośnie na glebach eutroficznych powstałych z wietrzenia skał węglanowych.

Gatunek charakterystyczny dla żyznych niskoturzycowych torfowisk niskich Caricetalia davallianae.

 

Rozmieszczenie geograficzne

Występuje w Europie Południowej i Środkowej. Jest też uprawiana w wielu krajach świata.

 

Występowanie w Polsce i na Lubelszczyźnie

Występuje w rozproszeniu na terenie całego kraju, głównie w pasie Karpat, a także na niżu: w Wielkopolsce, na Nizinie Śląskiej, Wyżynie Małopolskiej i Lubelskiej, na Kujawach oraz w północno-wschodniej części kraju.

Na Lubelszczyźnie znana w przeszłości z kilkudziesięciu stanowisk. Podczas badań terenowych w październiku 2020 r. w ramach projektu “Rzadkie i zagrożone rośliny województwa lubelskiego…” zostały zaobserwowane na wiślanej skarpie w okolicach Męćmierza kwitnące i owocujące okazy.

 

Liczebność populacji

 W ostatnich dziesięcioleciach w skali kraju obserwuje się spadek liczby stanowisk. Na Lubelszczyźnie w okolicach Męćmierza rośnie ok. 50 kęp.

 

Zagrożenia i wskazania ochronne

Jej stanowiska na niżu są zagrożone z powodu osuszania i zaorywania podmokłych łąk oraz eksploatacji torfowisk. Wymaga ochrony czynnej.

 

Źródła informacji

Informacje ustne od:

Joanna Szkuat, Małgorzata Sosik, Katarzyna Rybak

 

Dane publikowane

Rozporządzenie Ministra Środowiska, 2014 — z dnia 9 października 2014r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
Kaźmierczakowa R. (red.) et al., 2016 — Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych
Zając, A., Zając, M. (Eds.), 2001 — Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. – Distribution Atlas of Vascular Plants in Poland.
Matuszkiewicz W., 2001 — Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski

Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006