Nazwa polska: tojad dzióbaty
Nazwa łacińska: Aconitum variegatum L.
Rodzina: Ranunculaceae Juss.– jaskrowate
Status i ochrona prawna:
Kategoria zagrożenia na Lubelszczyźnie: EN
Ochrona prawna: ochrona częściowa
 |
Morfologia i biologia Bylina. Korzeń bulwiasty, o barwie czarnobrunatnej. Długie oraz silne korzenie umacniają w górach osypujące się zbocza. Łodyga naga, wzniesiona i zwykle rozgałęziona, osiąga ok. 100 cm wysokości. Jest gruba, sztywna, naga i pusta w środku. Ulistnienie skrętoległe. Liście duże, dłoniaste, głęboko podzielone na kilka odcinków, 5–7 sieczne, głęboko ząbkowane. Kwiatostan znajdujący się na górnej części łodygi składa się z grona bądź kilku gron. Kwiaty o fioletowo-granatowej barwie (wyjątkowo białe lub pstre), grzbieciste, o opadającym okwiecie, do 5 cm długości i do 2 cm szerokości. Posiadają wąskopłatkowe podkwiatki. Hełm kwiatów ma owłosione brzegi, jest otwarty, wydłużony i pochylony do przodu, a nad samym dzióbkiem jest silnie wklęsły. Wewnątrz znajdują się miodniki o zgrubiałej i odgiętej do tyłu ostrodze. Nitki pręcików są nagie. Owocem jest mieszek zawierający liczne drobne nasiona. Mają one gładkie ściany oraz oskrzydlone krawędzie. Kwitnie od czerwca do września, zapylany jest przez trzmiele. Owoce dojrzewają od września i stopniowo rozsiewają się. Wszystkie części rośliny są silnie trujące. |
|
Siedlisko Występuje w zespołach ziołorośli i w lasach, szczególnie nad potokami, na obrzeżach lasów, na polanach, upłazach i ustalonych piargach. Gatunek charakterystyczny dla zespołu Arunco-Doronicetum austriaci. Rozmieszczenie geograficzne Gatunek środkowoeuropejski (Zając, zając 2009). Występuje w środkowej, południowej i wschodniej Europie oraz w Turcji.
Występowanie w Polsce i na Lubelszczyźnie W Polsce występuje w Karpatach Zachodnich, w Sudetach i na Przedgórzu Sudeckim, w pasie Wyżyn Polskich oraz w regionie Dolnej Wisły, od Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego po Pobrzeże Gdańskie i Koszalińskie. Na Lubelszczyźnie podawany z blisko 30 stanowisk z obszarów Polesia Wołyńskiego, Wyżyny Lubelskiej i Roztocza. W latach 90-tych ubiegłego wieku ramach programu “renaturalizacja stosunków ekologicznych w rejonie Jeziora Piskory” introdukowany nad Stawem Gózd. W ostatnich latach potwierdzony w rezerwatach Sobowice i Wieprzec, w Roztoczańskim Parku Narodowym oraz w okolicach Dąbrowy Tarnawackiej.
Liczebność populacji Znane populacje liczą od kilkunastu do kilkudziesięciu osobników.
Zagrożenia i wskazania ochronne Głównym zagrożeniem dla gatunku jest zarastanie jego stanowisk przez drzewa i krzewy. Nadmierne zacienienie ogranicza wzrost i kwitnienie tojadu. Natomiast stanowisku w Dąbrowie Tarnawackiej położonemu przy trasie S17 mogą zagrażać wszelkie prace drogowe. Tojad sporadycznie bywa też niszczony przez zrywanie lub przesadzanie do ogródków. W celu zachowania gatunku na jego stanowiskach w obszarach chronionych należy prowadzić zabiegi ochrony czynnej mające na celu poprawę warunków świetlnych. |
 |
Źródła informacji
