wielosił błękitny

Morfologia i biologia

Bylina o wysokości 35 – 100 cm z mięsistym kłączem. Łodyga dęta, bruzdkowana, wzniesiona, słabo rozgałęziająca się, dosyć gruba. Liście ułożone skrętolegle, odziomkowe ogonkowe, środkowe na krótkich ogonkach, wyższe bezogonkowe, wszystkie złożone z licznych (do 27) eliptycznolancetowatych, ostro zakończonych listków. Kwiaty pięciokrotne, na pokrytych gruczołami szypułkach, zebrane w wiechy na szczycie łodyg. Kielich zrosły o jajowatych, tępo zakończonych ząbkach. Korona błękitna, fioletowa, rzadziej biała, długości 15-20 mm. Wolne części płatków korony dwukrotnie dłuższe od części zrośniętej w rurkę. Słupek pojedynczy z trójdzielnym znamieniem. Pręcików 5, z dużymi, pomarańczowymi pylnikami i nitkach dołem owłosionych. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Owoc to trójdzielna torebka z licznymi trójgraniastymi nasionami o długości ok. 2,5 mm i ostrych kantach.

Siedlisko

Roślina związana z siedliskami wilgotnymi:  zaroślami, brzegami potoków, mokrymi łąkami. Spotykana w olszowych lasach łęgowych na torfowiskach niskich i przejściowych. Jest gatunkiem charakterystycznym ziołorośli z wiązówką błotną Filipendulion ulmariae.

Rozmieszczenie geograficzne

Gatunek eurosyberyjski, występuje w strefie klimatu umiarkowanego Europy i Azji. Zwarty zasięg występowania ciągnie się od Europy Środkowej przez Europę Wschodnią po Syberię. Na oderwanych od głównego zasięgu stanowiskach występuje w Alpach, Pirenejach i południowej części Azji (Nepal, Pakistan). Jako gatunek antropogeniczny spotykany w Ameryce Północnej (na Alasce i w północnej Kanadzie).  Jest gatunkiem uprawianym w ogrodach jako roślina ozdobna. 

Występowanie w Polsce i na Lubelszczyźnie

W Polsce występuje głównie na północnym wschodzie kraju oraz na oderwanych stanowiskach na Wyżynie Małopolskiej, Śląsko-Krakowskiej, w Polsce centralnej i w Bieszczadach. Na Lubelszczyźnie podawany z kilku stanowisk z okolic Międzyrzecza Podlaskiego (Zahajki), Białej Podlaskiej (Woroniec),  Chełma, Lublina, wsi Teremiec (ATPOL), z Woli Niemieckiej (Kacze Doły) (Urban, Łuczycka-Popiel 1992)  oraz  brzegów zbiornika Mosty (Jaszcz Z. – inf. ustna).  W latach 1996-1997 wzmacniano populację w Kaczych Dołach  oraz wprowadzono gatunek w okolicach Puław (Piskory, Nury, Stawy Gózd). Do 2009 roku w Kaczych Dołach przetrwało  170 z 256 wysadzonych osobników i w okolicach Puław z 200 wprowadzonych osobników zachowało się 80 na stanowisku przy Stawach Gózd (Dąbrowska i in. 2011).  W ostatnich latach wielosił błękitny stwierdzono w okolicach Parczewa (Zieliński M – inf. ustna), Radzynia Podlaskiego (Jata – iNaturalist), Woli Niemieckiej oraz odnaleziono na Równinie Biłgorajskiej (Zamch, Borowiec) (Michalczuk – inf. ustna)

Liczebność populacji

Populacje liczyły setki osobników, obecnie liczą od kilku do kilkudziesięciu kęp. 

Zagrożenia i wskazania ochronne

Głównym zagrożeniem dla gatunku są zmiany zachodzące w jego siedlisku: zmiana stosunków wodnych – osuszanie łąk, sukcesja naturalna na skutek zaprzestania użytkowania oraz ekspansja gatunków inwazyjnych. W celu zachowania gatunku na jego stanowiskach należałoby utrzymać dogodne dla niego uwodnienie oraz ograniczać wzrost gatunków konkurencyjnych.